در راستای اصل فردی کردن مجازات، قانون گذار در برخی موارد مرتکب جرم را از مجازات معاف یا مجازات وی را قابل تخفیف دانسته است. برای درک بهتر و بیشتر موارد معافیت و تخفیف از مجازات جا دارد برخی از اصطلاحات حقوق جزا در ابتدا توضیح داده شود.
حسب اینکه معافیت یا تخفیف مجازات ناظر به جرایم خاصی است یا به طور عام قرار داده شده است به کیفیات معاف کننده یا تخفیف دهنده قانونی  و کیفیات معاف کننده یا تخفیف دهنده قضایی  تقسیم می شود.
معاذیر قانونی معاف کننده یا تخفیف دهنده: یعنی قانون گذار در جرم یا جرایم خاص دادگاه را موظف کند به دلایلی مرتکب را از مجازات معاف بداند یا مجازات مرتکب را تخفیف دهد. 
معاذیر قضایی معاف کننده یا تخفیف دهنده: اموری هستند که در صورت وجود انها دادگاه مخیر است مجازات مرتکب را تخفیف بدهد یا مرتکب را از مجازات معاف کند.

مهم ترین عناوین این مقاله

• ماده قانونی تخفیف از مجازات
• تخفیف مجازات در چه جرایمی راه دارد؟
• احکام تخفیف مجازات
• در مواردی که برای یک جرم چند مجازات وجود دارد، تخفیف چگونه اعمال می شود؟
• تخفیف در جرایم اطفال و نوجوانان چگونه اعمال می شود؟
• جهات تخفیف مجازات
• ماهیت معافیت از کیفر
• شرایط صدور حکم به معافیت از کیفر چیست؟ 

                                                       جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید

ماده قانونی تخفیف از مجازات

- در صورت وجود یک یا چند جهت از جهات تخفیف، دادگاه می‌تواند مجازات تعزیری را به نحوی که به حال متهم مناسب تر باشد به شرح زیر تقلیل دهد یا تبدیل کند:
الف - تقلیل مجازات حبس به میزان یک تا سه درجه در مجازات‌های درجه چهار و بالاتر؛
ب - تقلیل مجازات حبس درجه پنج و درجه شش به میزان یک تا دو درجه یا تبدیل این مجازات و مجازات حبس درجه هفت حسب مورد به جزای نقدی متناسب با همان درجه؛
پ - تبدیل مصادره کل اموال به جزای نقدی درجه یک تا چهار؛
ت - تقلیل انفصال دائم به انفصال موقت به میزان پنج تا پانزده سال؛
ث (الحاقی 1399/02/23) - تقلیل سایر مجازات‌های تعزیری به میزان یک یا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات دیگر از همان درجه یا یک درجه پایین تر؛
تبصره (الحاقی 1399/02/23) - چنانچه در اجرای مقررات این ماده یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف می یابد، حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل می‌شود.

تخفیف مجازات در چه جرایمی راه دارد؟

تخفیف مجازات فقط در جرایم تعزیری وجود دارد و حدود و قصاص و دیات تخفیف و تبدیل نیستند. اعمال کیفیات مخففه اختیاری است و با وجود جهات کیفیات مخففه دادگاه الزامی به اعمال کیفیت مخففه ندارد.

احکام تخفیف مجازات

تخفیف مجازات به دو صورت تقلیل یا تبدیل مجازات است. تفاوت تقلیل و تبدیل در این است که در تقلیل ماهیت مجازات تغییر نمی کند. مثلا حبس درجه 3 به حبس درجه 5 تقلیل پیدا می کند. اما در تبدیل، ماهیت مجازات تغییر می کند. مثلا شلاق به جزای نقدی تبدیل می شود.
مصادره کل اموال : جزای نقدی درجه یک تا چهار
انفصال دائم: انفصال موقت به میزان پنج تا پانزده سال
حبس درجه یک تا چهار: تقلیل به میزان یک تا سه درجه 
حبس درجه پنج: حبس درجه شش یا حبس درجه هفت یا جزای نقدی درجه پنج
حبس درجه شش: حبس درجه هفت یا حبس درجه هشت یا جزای نقدی درجه شش
حبس درجه هفت: جزای نقدی درجه هفت
سایر مجازات های تعزیری مانند شلاق و جزای نقدی : دادگاه می تواند یک تا دو درجه تقلیل داده یا ان را تبدیل به مجازاتی از همان درجه یا یک درجه پایین تر کند.

در مواردی که برای یک جرم چند مجازات وجود دارد، تخفیف چگونه اعمال می شود؟

در مواردی که برای یک جرم دو یا چند مجازات تعیین شده باشد، دادگاه می تواند تمام مجازات ها را تخفیف دهد. مثلا اگر مجازات جرمی حبس درجه چهار و شلاق درجه شش باشد دادگاه می تواند حبس را به حبس درجه 5 یا 7 تخفیف داده و مجازات شلاق را به شلاق درجه  7 یا 8 یا مجازات دیگری غیر از شلاق از درجه 6 یا 7 تبدیل کند.

تخفیف در جرایم اطفال و نوجوانان چگونه اعمال می شود؟

بر طبق ماده 93 در مورد جرایم اطفال و نوجوانان، دادگاه می تواند مجازات را تا نصف حداقل تقلیل دهد و اقدامات تامینی و تربیتی را به اقدام دیگری تبدیل نماید. البته بر طبق تبصره 2 ماده 115 در تعزیرات منصوص شرعی نمی توان مقررات ماده 93 را اعمال نمود.

جهات تخفیف مجازات

تخفیف صرفا در جرایم تعزیری محقق می شود.  لذا در حدود و قصاص و دیات  اعمال نمی شود. دادگاه اجباری برای اعمال جهات تخفیف ندارد اما اگر اعمال شود باید در حکم خود به جهات تخفیف قید شود.
جهات تخفیف عبارتند از:
الف- گذشت شاکی یا مدعی خصوصی
ب- همکاری موثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان، تحصیل ادله یا کشف اموال و اشیاء حاصله از جرم یا به کار رفته برای ارتکاب آن
پ- اوضاع و احوال خاص موثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریک آمیز بزه دیده یا وجود انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم
ت- اعلام متهم قبل از تعقیب یا اقرار موثر وی درحین تحقیق و رسیدگی
ث- ندامت، حسن سابقه و یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری
ج- کوشش متهم به منظور تخفیف آثار جرم یا اقدام وی برای جبران زیان ناشی از آن
چ- خفیف بودن زیان وارده به بزه دیده یا نتایج زیانبار جرم
ح- مداخله ضعیف شریک یا معاون در وقوع جرم
تبصره 1- دادگاه مکلف است جهات تخفیف مجازات را در حکم خود قید کند.
تبصره 2- هرگاه نظیر جهات مندرج در این ماده در مواد خاصی پیشبینی شده باشد، دادگاه نمی‌تواند به موجب همان جهات، مجازات را دوباره تخفیف دهد.

ماهیت معافیت از کیفر

در جرائم تعزیری درجه های هفت و هشت در صورت احراز جهات تخفیف، چنانچه دادگاه پس از احراز مجرمیت، تشخیص دهد که با عدم اجرای مجازات نیز، مرتکب اصلاح می‌شود در صورت فقدان سابقه کیفری موثر و گذشت شاکی و جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران آن می‌تواند، حکم به معافیت از کیفر صادر کند.
معافیت از کیفر به این معنی است که مجرم اصلا مجازات نشود.  معافیت از کیفر نیز یکی از نهادهای ارفاقی اختیاری است.

شرایط صدور حکم به معافیت از کیفر چیست؟ 

هشت شرط برای معافیت از کیفر مطابق قانون مجازات در نظر گرفته شده است که عبارتند از:
تعزیر درجه 7 یا 8 بودن جرم ارتکابی
احراز جهات تخفیف
غیر منصوص بودن مجازات جرم ارتکابی
احراز مجرمیت
پیش بینی اصلاح مرتکب در صورت عدم اجرای مجازات
فقدان سابقه کیفری موثر
گذشت شاکی
جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران آن

تماس با وکیل آنلاین  گروه وکلای حقوق بشر
به واسطه وقوع جرایم، آسیب های روحی ، جسمی و مادی زیادی به افراد  وارد می شود. جدا از آسیب به بزه دیده ، بزهکار نیز در صورت اعمال مجازات و عدم  اطلاع از حقوق اولیه خود بعضا با آسیب های جبران ناپذیری مواجه می شود. برخی از متهمین و مجرمین از ظرفیت های قانونی برای بخشش یا کاهش مجازات خود اطلاعی ندارند لذا حضور وکیل در این مرحله کمک شایانی به بزه دیده و بزهکار می کند. چنانچه شما درگیر پرونده های کیفری هستید حتما از وکیل کیفری گروه وکلای حقوق بشر استفاده کنید.
 این موسسه علاوه بر داشتن وکیل کیفری از وکیل تجاری و اداری جهت حل پرونده های مرتبط استفاده می کند. لذا به دلیل بهره مندی مجموعه، از وکلای مجرب و اساتید دانشگاه به عنوان یکی از معتبرترین موسسات حقوقی شناخته می شوند.
در صورتی که در حوزه قراردادها به تخصص وکیل نیاز داشتید با ما تماس بگیرید تا بهترین وکیل در تنظیم،فسخ و ابطال قراردادها را به شما معرفی کنیم. 

                                                      جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید