در نظام حقوقی، گاه افرادی به جرمی متهم و مجرم شناخته میشوند و برای آنها مجازاتی در نظر گرفته میشود. اما در برخی شرایط، بنا به دلایل مختلفی که در قانون مجازات اسلامی ذکر شده است، این مجازاتها اجرا نمیشوند و اصطلاحاً "سقوط مجازات" رخ میدهد. عفو، نسخ قانون، گذشت شاکی، توبه و مرور زمان موارد دسقوط مجازات هستند.
در صورت وجود هر یک از موارد فوق، فرد مجرم از طریق مراجع قضایی ذیصلاح میتواند تقاضای لغو مجازات خود را بدهد. در صورت اثبات واجد شرایط بودن، اجرای مجازات متوقف و در برخی موارد حتی سوابق محکومیت نیز از بین خواهد رفت.
مهم ترین عناوین این مقاله
- عفو ونسخ قانون چه تاثیری در مجازات دارند؟
- تاثیر بخشش و توبه در سقوط مجازات
- مرور زمان چیست و چه تاثیری بر سقوط مجازات دارد؟
- فوت محکومعلیه و آثار آن در سقوط مجازات
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
عفو ونسخ قانون چه تاثیری در مجازات دارند؟
در قسمت قبل با مفهوم سقوط مجازات آشنا شدیم. در این قسمت قصد داریم به مفهوم عفو ونسخ قانون بپردازیم.
همان طور که پیشتر بیان شد دلایل متعدد یبرای سقوط مجازات در نظر گرفته شده است. اما عفو و نسخ قانون از اهمیت ویزه ای برخوردارند.
عفو به مثابه بخشش ، نهتنها مجازات را از بین میبرد، بلکه تمام آثار و تبعات حقوقی ناشی از محکومیت را نیز پاک میکند. گویی که هیچ جرمی رخ نداده و هیچ حکمی صادر نشده است.
اما نسخ قانون چیست؟
نسخ قانون، زمانی که جرمی را از دایره جرایم خارج میکند، به نوعی عدالت را نیز به همراه دارد. چرا که مجازات نباید برای عملی اعمال شود که دیگر عنوان مجرمانه ندارد و در قانون جرم شناخته نمیشود. در صورت وجود هر یک از شرایط سقوط مجازات، فرد مجرم میتواند از طریق مراجع قضایی ذیصلاح تقاضای لغو مجازات خود را بدهد. در صورت اثبات واجد شرایط بودن، اجرای مجازات متوقف و در برخی موارد حتی سوابق محکومیت نیز از بین خواهد رفت
علاوه بر موارد ذکر شده، موارد دیگری مانند مرور زمان ، توبه مجرم و ... نیز میتوانند در سقوط مجازات نقش داشته باشند که در ادامه به توضیح سایر موراد می پردازیم. البته قابل ذکر است که سقوط مجازات هیچ تاثیری در مطالبه خسارت ندارد. با کمک وکیل حقوقی گروه وکلای حقوق بشر می توانید خسارت و زیان ناشی از جرم را از مجرم مطالبه نمائید.
تاثیر بخشش و توبه در سقوط مجازات
دهمان طور که می دانیم در نظام حقوقی ما اصل بر غیرقابل گذشت بودن جرایم است. مگر اینکه در قانون صراحتاً جرمی را قابل گذشت دانسته باشد.
با تصریح قانون گذار، برخی جرایم به عنوان "جرایم قابل گذشت" شناخته میشوند. این بدان معناست که اگر شاکی خصوصی رضایت خود را اعلام کند، پرونده مختومه شده و مجازات از شخص متهم ساقط میشود. گویی که هیچ جرمی رخ نداده و هیچ مجازاتی در نظر گرفته نشده است. اما این بخشش شرایطی دارد:
• رضایت تمام شاکیان: اگر شاکیان متعدد باشند، رضایت فقط از یک نفر کافی نیست. تمام شاکیان باید رضایت خود را به طور صریح و کتبی اعلام کنند.
• انتقال حق گذشت به وراث: اگر شاکی قبل از اعلام رضایت فوت کند، وراث او میتوانند حق گذشت را اعمال کنند. اما در این مورد نیز، رضایت تمام وراث الزامی است.
در کنار بخشش، توبه نیز میتواند در برخی موارد موجب سقوط مجازات شود. توبه در لغت به معنای پشیمانی و بازگشت از گناه است. در قانون مجازات اسلامی، توبه به عنوان یکی از موارد سقوط تعقیب و مجازات در نظر گرفته شده است. سوال اصلی این است که آیا توبه شرایط خاصی دارد؟ آیا توبه در هر شکلی باعث سقوط مجازات می شود؟
پاسخ به این سوال منفی است و توبه صرفا در یکی از حالت های زیر سبب سقوط مجازات می شود:
• قبل از اثبات جرم: اگر متهم قبل از اثبات جرم در دادگاه توبه کند، تعقیب کیفری او متوقف میشود.
• بعد از اثبات جرم: در برخی جرایم، حتی بعد از اثبات جرم و صدور حکم، اگر متهم توبه کند و دادگاه صلاحیت تشخیص دهد، میتواند تقاضای عفو او را از مقام رهبری از طریق رئیس قوه قضاییه بنماید.
مرور زمان چیست و چه تاثیری بر سقوط مجازات دارد؟
مرور زمان به معنی گذشت زمانی است که بعد از آن، دیگر نمیتوان برای جرمی که اتفاق افتاده پیگرد قانونی انجام داد و مجرم را مجازات کرد. این موضوع فقط در مورد جرایمی که جنبه تعزیری دارند صدق میکند. به عبارتی مرور زملن در جرایم حدی راهی ندارد. یکی از اهداف مرور زمان، تثبیت نظم عمومی و ایجاد آرامش در جامعه است. با گذشت زمان، جمعآوری شواهد و اثبات جرم دشوارتر میشود و ممکن است شاهدان و مدارک از بین رفته باشند. همچنین، مجازات مجرم بعد از گذشت زمان طولانی، ممکن است دیگر فایدهای نداشته باشد.
مرور زمان میتواند در هر یک از مراحل زیر اتفاق بیفتد:
1. مرحله شکایت:
در جرایمی که جنبه تعزیری دارند و قابل گذشت هستند، اگر فردی که به او ظلم شده تا یک سال بعد از اینکه متوجه جرم شده شکایت نکند، حق شکایت او از بین میرود. البته، اگر این شخص تحت سلطه متهم بوده یا به دلیل دلایل خارج از اختیار، نتوانسته در آن مدت شکایت کند، این موضوع شامل او نمیشود.
2. مرحله تعقیب و رسیدگی:
اگر از زمانی که جرم اتفاق افتاده تا حداکثر زمان قانونی که در قانون مشخص شده، مجرم تحت تعقیب قرار نگیرد یا از زمانی که آخرین اقدام برای تعقیب و تحقیق انجام شده تا حداکثر زمان قانونی برای صدور حکم بگذرد، دیگر نمیتوان مجرم را تعقیب کرد و مجازات او نیز از بین میرود.
3. مرحله اجرای مجازات:
مرور زمان میتواند مانع از اجرای حکمی شود که به طور قطعی برای جرمی تعزیری صادر شده است . در این مورد، مرور زمان از تاریخ قطعی شدن حکم شروع میشود.
فوت محکومعلیه و آثار آن در سقوط مجازات
در نظام حقوقی ما، اصل بر شخصی بودن جرم و مجازات است. به این معنا که هر کس در قبال جرمی که مرتکب شده، مسئول و مجازات میشود و نمیتوان دیگران را به خاطر جرم شخص دیگری مجازات کرد. بر اساس این اصل، زمانی که شخص محکومعلیه فوت میکند، کلیه مجازاتهای او نیز ساقط میشود. وکیل کیفری گروه وکلای حقوق بشر بیان می کند، منظور از مجازاتها، تمام مجازاتهای مانند جزای نقدی، شلاق، حبس و... می باشد که در قانون برای جرم تعیین شده است.
با وجود این که با فوت محکومعلیه، مجازاتهای او از بین میرود، اما اگر جرم او موجب دیه باشد، دیه همچنان بر عهده ترکه او (اموال و داراییهای او پس از مرگ) خواهد بود و با فوتش از بین نمیرود. همچنین، فوت محکومعلیه هیچ تاثیری بر مجازاتهای تامینی عینی مانند ضبط اموال ندارد و این مجازاتها همچنان قابل اجرا هستند. دیه نوعی مجازات مالی است که به منظور تطییب خاطر و خسارت پرداخت میشود. از آنجایی که هدف از دیه، جبران خسارت و صلح و سازش است، حتی با فوت محکومعلیه نیز این هدف پابرجاست و دیه باید پرداخت شود.
وکیل آنلاین در گروه وکلای حقوق بشر
جرم اسیدپاشی می تواند به صورت آنلاین در فضای مجازی و با تهدید شروع شود. جهت بررسی بهتر موضوع و پیگیری قانونی توسط وکیل می توانید با وکیل جرایم اینترنتی مشورت بگیرید.
گروه وکلای حقوق بشر با داشتن گروه هایی از وکلای متخصص در امور تجاری و اداری و بهره مندی از وکیل در تنظیم ، فسخ و ابطال قرارداد می توانند بهترین مشاوره های قانونی را در اختیار شما قرار بدهند. جهت ارتباط با وکیل مورد نیاز خود با گروه وکلای حقوق بشر تماس بگیرید.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید